Toàn cảnh khu lưu niệm Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn.

Dấu ấn một bậc đại khoa

Lê Quý Đôn tên thật là Lê Danh Phương, tự Doãn Hậu, hiệu Quế Đường, sinh ngày 2/8/1726 tại làng Diên Hà, huyện Diên Hà, trấn Sơn Nam Hạ, nay thuộc xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên. Sinh ra trong một gia đình khoa bảng, ông sớm nổi tiếng thông minh, ham học. Năm 17 tuổi, ông đỗ đầu kỳ thi Hương trường Sơn Nam; năm 1752 đỗ đầu cả ba kỳ thi Hương, Hội, Đình, được ghi danh Tam nguyên Bảng nhãn. Trong hơn 30 năm làm quan, Lê Quý Đôn để lại cho hậu thế khoảng 40 bộ sách nghiên cứu thuộc nhiều lĩnh vực như: Lịch sử, địa lý, triết học, văn hóa, giáo dục, quân sự, kinh tế, thiên văn, ngôn ngữ... Nhiều công trình tiêu biểu như Đại Việt thông sử, Phủ biên tạp lục, Kiến văn tiểu lục, Vân đài loại ngữ... đến nay vẫn là những tư liệu quý của nền học thuật Việt Nam. Không chỉ là nhà khoa học uyên bác, ông còn là nhà giáo dục tâm huyết, vị quan thanh liêm, cương trực. Cuộc đời và sự nghiệp của Lê Quý Đôn là tấm gương sáng về tinh thần hiếu học, ý chí tự học, tự nghiên cứu và khát vọng cống hiến cho đất nước.

Những giá trị mà Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn để lại vẫn được gìn giữ, phát huy và tiếp nối qua nhiều thế hệ. Trên chính quê hương của ông, Khu lưu niệm Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn được xây dựng nhằm bảo tồn những di sản quý báu ấy và đã được xếp hạng di tích quốc gia từ năm 1986.

Ông Lê Quý Tự, hậu duệ đời thứ 8 của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, người trực tiếp quản lý từ đường cho biết: Theo phả hệ để lại, Từ đường do cụ Lê Trọng Thứ xây dựng, đến nay đã gần 300 năm tuổi. Các tòa trung đường, hậu cung vẫn giữ được gần như nguyên vẹn kiến trúc xưa. Đối với con cháu trong dòng họ, đây không chỉ là nơi thờ phụng tổ tiên mà còn là nơi nhắc nhở các thế hệ hôm nay về truyền thống hiếu học, tinh thần tự học, tự rèn, tiếp tục phát huy truyền thống khoa bảng của cha ông.

Thắp sáng mạch nguồn tri thức trên quê hương

Không chỉ lưu giữ những dấu tích về cuộc đời và sự nghiệp của nhà bác học kiệt xuất, Khu lưu niệm còn là địa chỉ giáo dục truyền thống giàu ý nghĩa, góp phần lan tỏa tinh thần hiếu học và những giá trị văn hóa, tri thức mà Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn để lại cho hậu thế. Tại đây hiện có thư viện lưu giữ nhiều tư liệu, sách nghiên cứu về cuộc đời, sự nghiệp của ông, mở cửa phục vụ học sinh và Nhân dân đến nghiên cứu, tìm hiểu. Hằng năm, tại đây diễn ra các hoạt động tưởng niệm ngày sinh, ngày mất của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn do chính quyền địa phương và dòng họ Lê Quý tổ chức. Theo chị Lương Thị Lệ Thu, hướng dẫn viên tại Khu lưu niệm, những năm gần đây, lượng khách đến tham quan ngày càng tăng, trong đó có nhiều đoàn khách quốc tế, các nhà nghiên cứu, học sinh, sinh viên và du khách từ nhiều địa phương trong cả nước. Thông qua hệ thống hiện vật, tư liệu được lưu giữ tại đây, du khách có thêm cơ hội tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp to lớn của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn đối với nền học thuật Việt Nam.

Đồng chí Nguyễn Xuân Trường, Bí thư Đảng ủy xã Lê Quý Đôn cho biết: Khu lưu niệm Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là di tích lịch sử, văn hóa có giá trị mà còn là biểu tượng của tinh thần hiếu học và niềm tự hào quê hương. Việc UNESCO thông qua Nghị quyết vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn là niềm vinh dự lớn, đồng thời tạo động lực để địa phương tiếp tục phát huy giá trị di tích, xây dựng nơi đây trở thành điểm kết nối du lịch văn hóa của tỉnh và cả nước.

Hướng tới lễ kỷ niệm cấp quốc gia 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (1726 - 2026), các hạng mục tại Khu lưu niệm đang được chỉnh trang, hoàn thiện để phục vụ Nhân dân và du khách. Đây không chỉ là sự chuẩn bị cho một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt mà còn là dịp để tiếp tục bảo tồn, tôn vinh và phát huy những giá trị di sản gắn với cuộc đời, sự nghiệp của nhà bác học Lê Quý Đôn.

Nguồn: Baohungyen.vn